Kurum verisinde PostgreSQL ve PostGIS: lisans, destek süresi ve sorumluluk

PostgreSQL, PostgreSQL Lisansı ile dağıtılır. Proje bu lisansı BSD ve MIT lisanslarına benzeyen serbest bir açık kaynak lisansı olarak tanımlar. Lisans metni, yazılımın ve belgelerinin her amaçla, ücretsiz ve yazılı bir sözleşme gerekmeksizin kullanılmasına, kopyalanmasına, değiştirilmesine ve dağıtılmasına izin verir. Tek koşul, telif bildirimi ile lisans paragraflarının tüm kopyalarda korunmasıdır. Lisans, Open Source Initiative'in lisans listesinde de yer almaktadır.

Kurum açısından bunun ilk sonucu, kullanıcı ya da işlemci sayısına bağlı bir lisans bedelinin ve lisans denetimi riskinin bulunmamasıdır. İkinci sonucu, yazılımın geleceğinin tek bir üreticinin ticari kararlarına bağlı olmamasıdır. PostgreSQL, PostgreSQL Global Development Group adı altında dünyanın farklı yerlerindeki geliştiricilerin açık posta listeleri ve herkese açık değerlendirme döngüleri üzerinden yürüttüğü bir proje olarak geliştirilmektedir. Proje, PostgreSQL'i süresiz olarak özgür ve açık kaynaklı yazılım olarak sunmayı taahhüt ettiğini ve lisansı değiştirme planı bulunmadığını açıkça belirtmektedir.

Lisans metni yazılımın olduğu gibi sunulduğunu ve bakım, destek ya da güncelleme yükümlülüğü içermediğini de yazar. Bu nedenle ticari destek ihtiyacı olan kurumlar, bu hizmeti ayrı bir sözleşme ile yükleniciden veya destek firmasından almalıdır.

PostgreSQL'in sürüm politikasına göre her ana sürüm ilk yayımından itibaren beş yıl desteklenir. Bu sürenin sonunda son bir ara sürüm yayımlanır ve ana sürüm destek dışına çıkar. Güvenlik düzeltmeleri ara sürümler içinde dağıtılır ve proje, her zaman mevcut en son ara sürümün kullanılmasını önerir. Destek dışı sürümler için yeni güvenlik yaması yayımlanmaz.

PostgreSQL sürüm sayfasındaki çizelgeye göre 23 Ekim 2026 itibarıyla desteklenen ana sürümler ve planlanan son yayım tarihleri şöyledir:

• PostgreSQL 18: ilk yayım 25 Eylül 2025, son yayım 14 Kasım 2030
• PostgreSQL 17: ilk yayım 26 Eylül 2024, son yayım 8 Kasım 2029
• PostgreSQL 16: ilk yayım 14 Eylül 2023, son yayım 9 Kasım 2028
• PostgreSQL 15: ilk yayım 13 Ekim 2022, son yayım 11 Kasım 2027
• PostgreSQL 14: ilk yayım 30 Eylül 2021, son yayım 12 Kasım 2026

Beş yıllık süre, kurumun bilgi sistemleri planlamasına doğrudan girdi sağlar. Bir proje kabul edildiğinde hangi ana sürümün kullanıldığı ve bu sürümün desteğinin ne zaman biteceği bilinir. Böylece yükseltme çalışması, son dakikaya kalmadan bütçe ve iş takvimine yerleştirilebilir.

PostGIS, PostgreSQL'e mekânsal veriyi saklama, dizinleme ve sorgulama yeteneği kazandıran eklentidir ve OSGeo Vakfı'nın bir projesidir. Kent bilgi sistemlerinde parsel, yol, bina ve altyapı hatları gibi geometriler bu eklenti sayesinde öznitelik verisiyle aynı veritabanında tutulabilir. PostGIS, GNU GPL sürüm 2 ile dağıtılır. Projenin resmî açıklamasına göre bu lisans, bir uygulamanın PostGIS veritabanını kullanmasıyla o uygulamanın lisansını etkilemez; paylaşım yükümlülüğü yalnızca PostGIS kaynak kodunda değişiklik yapılıp dağıtılması durumunda doğar.

PostGIS'in mekânsal veri modeli, Open Geospatial Consortium (OGC) tarafından yayımlanan Simple Feature Access standardına dayanır. Bu standardın SQL bölümü ISO 19125 olarak da bilinir ve mekânsal nesnelerin bir SQL şeması içinde nasıl saklanacağını, sorgulanacağını ve güncelleneceğini tanımlar. PostGIS belgeleri, geometrinin metin olarak Well-Known Text (WKT) ve ikili olarak Well-Known Binary (WKB) biçimleriyle ifade edildiğini belirtir. Bu ortak biçimler sayesinde aynı veri, açık kaynaklı ve ticari pek çok coğrafi bilgi sistemi yazılımı tarafından okunabilir.

Açık standartlara uyumun kurum için en somut karşılığı, verinin belirli bir yazılıma bağımlı kalmamasıdır. PostgreSQL, SQL standardına uyumu hedefler; proje, 18 numaralı sürüm itibarıyla SQL:2023 çekirdek uyumu için zorunlu 177 özelliğin en az 170'ini karşıladığını belirtmektedir. Mekânsal veri tarafında ise OGC ve ISO 19125 temelli geometri modeli, verinin başka bir veritabanına ya da masaüstü coğrafi bilgi sistemi yazılımına aktarılmasında ortak bir zemin oluşturur.

Taşınabilirlik, yüklenici değişikliğinde, kurumlar arası veri paylaşımında ve sistemin yeniden yapılandırılmasında belirleyici olur. Kurum, şartnamede verinin açık ve belgelenmiş biçimlerde dışa aktarılabilmesini ve veri modelinin kurumla paylaşılmasını açıkça istemelidir. Açık bir veritabanı kullanılması bu güvenceyi kendiliğinden sağlamaz; uygulamaya özel, belgelenmemiş tablo yapıları taşınabilirliği zayıflatabilir.

PostgreSQL belgeleri, değerli veri içeren her sistemde olduğu gibi PostgreSQL veritabanlarının da düzenli olarak yedeklenmesi gerektiğini belirtir ve üç temel yöntem tanımlar: SQL dökümü, dosya sistemi düzeyinde yedek ve sürekli arşivleme. Sürekli arşivleme, belirli bir ana geri dönülebilmesini sağlayan zamana bağlı kurtarma (point-in-time recovery) olanağı sunar. Hangi yöntemin kullanılacağı, kurumun ne kadar veri kaybını ve ne kadar kesinti süresini kabul edebileceğine göre belirlenmelidir.

Türkiye'de kamu kurumları için bu konuda bağlayıcı bir çerçeve de bulunmaktadır. 2019/12 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi doğrultusunda hazırlanan Bilgi ve İletişim Güvenliği Rehberi'nin Mart 2026 tarihli 1.1 sürümü, yedeklerin düzenli olarak geri dönüş testine tabi tutulmasını ve bu testlerin kayıt altına alınmasını ister. Aynı rehber, veri tabanı sıkılaştırma tedbirleri arasında üretici tarafından desteklenmeyen sistemlerin zafiyet içerebileceğini belirterek sistemlerin güncelliğinin belirli aralıklarla kontrol edilmesini öngörür.

Ana sürüm yükseltmesi de planlama gerektirir. PostgreSQL belgelerine göre ana sürümlerde iç veri saklama biçimi değişebilir ve yeni ana sürümler kullanıcıya yansıyan uyumsuzluklar içerebilir. Belgeler, yükseltme için mantıksal döküm, yerinde geçiş aracı pg_upgrade ve mantıksal çoğaltma gibi yöntemler tanımlar; temkinli kullanıcıların istemci uygulamalarını yeni sürümde tam geçişten önce sınamasını önerir. Bu nedenle bakım sözleşmelerinde ara sürüm güncellemelerinin yanı sıra ana sürüm geçişlerinin de kimin tarafından, hangi takvimle ve hangi sınama adımlarıyla yapılacağı yazılı olarak belirlenmelidir.

• Kullanılan ana sürüm ve bu sürümün destek bitiş tarihi kurumun yazılım envanterinde kayıtlı olmalıdır.
• Ara sürüm güncellemeleri için düzenli bir uygulama takvimi belirlenmelidir.
• Yedekleme yöntemi, saklama süresi ve geri dönüş testlerinin sıklığı yazılı hale getirilmelidir.
• Ana sürüm yükseltmesi, destek bitiş tarihinden önce sınama ortamında denenmiş bir plana bağlanmalıdır.
• Verinin açık biçimlerde dışa aktarılabilmesi ve veri modeli belgelerinin kuruma teslimi şartnamede yer almalıdır.